Παιδική παχυσαρκία

boyΗ παιδική παχυσαρκία, δηλαδή η παχυσαρκία σε άτομα κάτω των 18 ετών αποτελεί πραγματική μάστιγα παγκοσμίως. Δυστυχώς η χώρα μας, κρατάει τα θλιβερά πρωτεία αφού κατέχει τη 2η θέση παγκοσμίως, αμέσως μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, παρά το γεγονός ότι η Ελληνική (Κρητική) διατροφή αποτέλεσε τη βάση για το πρότυπο της Μεσογειακής διατροφής, αυτής δηλαδή που τα οφέλη της είναι αποδεκτά από τους επιστήμονες της υγείας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.

 

Κι ενώ πολλοί από εμάς που κατέχουμε τη γνώση (αφού πλέον η ενασχόληση με τη διατροφή είναι πλέον καθημερινό φαινόμενο για πολλούς) γνωρίζουμε ότι σε περιπτώσεις αύξησης ή μείωσης του σωματικού λίπους απλά αυξάνεται ή μειώνεται αντίστοιχα το μέγεθος των λιποκυττάρων, αυτό που δε γνωρίζουμε σα γονείς είναι ότι κατά την ανάπτυξη του παιδιού και ειδικά στην προεφηβική ηλικία, δηλαδή από 10 εως το αργότερο 14 ετών διαμορφώνεται ο τελικός αριθμός των λιποκυττάρων. Έτσι λοιπόν αν σε αυτήν την ηλικία το παιδί είναι υπέρβαρο ή ακόμα χειρότερα αν είναι παχύσαρκο σημαίνει ότι έχει πολύ μεγαλύτερο αριθμό λιποκυττάρων σε σχέση με ένα παιδί φυσιολογικού βάρους και αυτόν τον αριθμό θα τον «κουβαλάει» πάντα με αποτέλεσμα να έχει 80-90% πιθανότητες να είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος αντίστοιχα και στην ενήλικη ζωή του. Φέρτε στο μυαλό σας τη σημερινή εικόνα ενός ενήλικα που γνωρίζετε από το φιλικό ή το οικογενειακό σας περιβάλλον που ήταν παχύσαρκος στην προεφηβική ηλικία μεταξύ 10 και 14 ετών και εύκολα θα καταλάβετε την άμεση συσχέτιση μεταξύ παιδικής και ενήλικης παχυσαρκίας.

Τις αιτίες της παχυσαρκίας μπορούμε να τις υποψιαστούμε, αλλά δυστυχώς δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι είναι για όλους ευδιάκριτες. Πολλοί γονείς δεν αναγνωρίζουν το πρόβλημα και θεωρούν απλά ότι το υπερβάλλον βάρος θα μετατραπεί σε ύψος (θα ψηλώσει το παιδί) ή διατείνονται ότι το παιδί δεν τρώει όσο θα έπρεπε παρόλο που είναι υπέρβαρο. Δεν λείπουν μάλιστα οι περιπτώσεις που όταν ο «τολμηρός» παιδίατρος θελήσει να τους επιστήσει την προσοχή, η αντιμετώπιση της κατάστασης από πλευράς γονέων είναι η αλλαγή παιδιάτρου! Αρκετοί γονείς πάλι συσχετίζουν την παχυσαρκία ενός ανήλικου ατόμου με κάποια παθογένεια ή «αρρώστια», ίσως και κάποια ενδοκρινοπάθεια. Η αλήθεια όμως είναι πως μόλις το 1% των παιδιών που πάσχουν από παχυσαρκία υποφέρουν παράλληλα και από κάποια άλλη πάθηση που προξενεί παθολογική αύξηση βάρους. Τι μπορούμε να πούμε για το υπόλοιπο 99%; Ποια μπορεί να είναι τα πραγματικά αίτια της παιδικής παχυσαρκίας;

Η παιδική παχυσαρκία εκτός από αναμφισβήτητη πάθηση είναι και κοινωνικό φαινόμενο. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να ερμηνευτεί από έναν και μόνο παράγοντα. Κατ' αρχήν πρέπει να διευκρινιστεί ότι η αύξηση του βάρους αποτελεί άμεση συνέπεια ενός μάλλον απλού γεγονότος: της πρόσληψης περισσότερης ενέργειας μέσω της τροφής από αυτήν που καταναλώνει ο οργανισμός. Όταν λοιπόν ένα παιδί καταναλώνει περισσότερες θερμίδες από όσες καίει σε καθημερινή βάση, ο οργανισμός αποθηκεύει τις επιπλέον θερμίδες υπό τη μορφή λίπους. Το γεγονός αυτό είναι η άμεση αιτία της παιδικής παχυσαρκίας. Ας δούμε όμως ποιοι παράγοντες οδηγούν σε αυτήν την κατάσταση.

Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες έχουν επιβάλλει ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής στην οικογένεια επιφορτίζοντας τους γονείς με επαγγελματικές ενασχολήσεις που απορροφούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους, τον οποίο στερούν από την επικοινωνία και τη συναναστροφή τους με τα παιδιά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να σιτίζονται δίχως γονική επιτήρηση, οπότε έχουν τη δυνατότητα να τρώνε συχνότερα, ορισμένες φόρες και καθημερινά, φαγητά-σκουπίδια για τον οργανισμό που δεν έχουν να τους προσφέρουν τίποτα θρεπτικό, παρά μόνο θερμίδες που γρήγορα μετατρέπονται σε λίπος. Αυτό με τη σειρά του συνηθίζει τα παιδιά σε άχρηστες τροφές, με αποτέλεσμα ακόμα και όταν οι γονείς κατανοήσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης, τα παιδιά έχουν ήδη φτάσει στην εφηβική ηλικία και συναντούν σταθερή αντίσταση στην αλλαγή των διατροφικών τους συνηθειών.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας σε συνδυασμό με τη ζωή στις πόλεις όπου απουσιάζουν οι χώροι άθλησης και παιχνιδιού, οδηγούν τα παιδιά σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ηλεκτρονικά παιχνίδια και τηλεόραση και διαμορφώνουν έναν καθιστικό τρόπο ζωής, ο οποίος συμβάλλει τα μέγιστα στην ανάπτυξη της παιδικής παχυσαρκίας.

Το βαρύ καθημερινό πρόγραμμα των γονέων συχνά οδηγεί στις εύκολες λύσεις του έτοιμου φαγητού ή της παραγγελίας «απ΄ έξω» συμβάλλοντας ακόμα περισσότερο στο να αποκτήσουν τα παιδιά τους κακές διατροφικές συνήθειες.

Η ελλιπής, ή μάλλον ελλιπέστατη , ενημέρωση των παιδιών, των γονέων, αλλά και των παππούδων (ένας παράγοντας που σπάνια αξιολογείται σωστά) σχετικά με τους κινδύνους που εγκυμονεί η κακή διατροφή για την υγεία αποτελεί μια εξίσου σοβαρή παράμετρο στο γρίφο της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα. Ο λανθασμένος συσχετισμός του πάχους με την υγεία και την ευημερία -το γνωστό «κατοχικό σύνδρομο»- είναι μια παλιά καταραμένη παρανόηση που ακόμα στοιχειώνει την ελληνική κοινωνία.

Τέλος, οι κακές διατροφικές συνήθειες των γονέων, η διατροφή των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον, τα ενδεχόμενα οικογενειακά προβλήματα και η ανόητη και παντελώς ακατάλληλη συσχέτιση του φαγητού με την επιβράβευση ή την τιμωρία, είναι οι υπόλοιπες παράμετροι που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του πολυπαραγοντικού προβλήματος της παιδικής παχυσαρκίας.

Οι συνέπειες της παιδικής παχυσαρκίας για τον ανήλικο οργανισμό είναι ιδιαίτερα σοβαρές και διακρίνονται τόσο σε σωματικές-λειτουργικές, όσο και σε ψυχικές. Αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης, καρδιαγγειακές παθήσεις, υψηλή αρτηριακή πίεση, επιβάρυνση της λειτουργιάς του ήπατος και της χολής, διαβήτης τύπου 2, καταπονήσεις του μυοσκελετικού συστήματος, δυσχερής αναπνοή, δυσχερής ύπνος, αστάθεια στην εμμηνορροϊκή περίοδο των εφήβων κοριτσιών, μελαγχολία ή και κατάθλιψη λόγω χαμηλής αυτοεκτίμησης και κοινωνικής απομόνωσης, νευρική ανορεξία και βουλιμία είναι κάποιες από αυτές.

Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας διακρίνεται σε δυο κατηγορίες, την πρόληψη και τη θεραπεία. Προφανώς, η πρόληψη είναι  η πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση, αλλά σε κάθε περίπτωση απευθυνθείτε άμεσα σε κάποιον ειδικό διαιτολόγο-διατροφολόγο και εκμεταλλευτείτε τις γνώσεις του και την εμπειρία του στο πλήρες. Αυτός σε συνεργασία με τον παιδίατρο θα σας βοηθήσει να διασφαλίσετε τη σωματική και ψυχική υγεία του παιδιού σας.

Το συγκεκριμένο άρθρο δίνει έμφαση στην αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας από την οικογένεια. Στην πραγματικότητα όμως η παιδική παχυσαρκία όπως προείπαμε αποτελεί κοινωνικό πρόβλημα που αφορά την πολιτεία και τις στοιχειώδεις μονάδες της, ιδιαίτερα το σχολείο. Αναμφισβήτητα η πολιτεία και το σχολείο μπορούν και πρέπει να κάνουν πολλά για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας, αλλά δυστυχώς δεν κάνουν. Γι αυτό και δεν έχει νόημα σαν οικογένειες να στεκόμαστε στη δική τους μεγάλη αναμφισβήτητα ευθύνη, αλλά στη δική μας που είναι εξίσου ή και ακόμα μεγαλύτερη. Η παιδική παχυσαρκία μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Ας βοηθήσουμε όλοι λοιπόν προς αυτήν την κατεύθυνση, ο καθένας με το κομμάτι που του αναλογεί.